Tăng calci máu

Nguồn các bài viết trên trang đều theo Hướng dẫn chấn đoán và điều trị bệnh nội khoa – Bệnh viện Bạch Mai

TĂNG CALCI MÂU

I. ĐẠI CƯƠNG

Tăng calci máu là khi calci máu > 2,6 – 2,7mmol/l hoặc calci ion hóa > 1,3mmol/l. Tăng calci máu cấp tính thường có calci máu tăng cao > 3,5mmol/l và gây nguy hiểm đến tính mạng người bệnh. Tốc độ tăng calci máu có ảnh hưởng quan trọng đến mức độ nặng và triệu chứng. Nguyên nhân thường gặp nhất là cường cận giáp và bệnh lí ác tính. Biểu hiện chủ yếu là các triệu chứng thần kinh cơ và thận. Điều trị cấp cứu cơ bản nhất là bồi phụ thể tích, truyền dịch.

II. CHẨN ĐOÁN

1. Chẩn đoán xác định

– Biểu hiện gợi ý tăng calci máu: mệt, buồn nôn và nôn; ngủ gà, lẫn lộn, loạn thần, hôn mê; mất nước, đái nhiều; suy thận; nhịp tim nhanh, QT ngắn, rối loạn dẫn truyền, rối loạn nhịp tim.

– Biểu hiện của bệnh lí nguyên nhân hoặc của yếu tố khởi phát gây tăng calci máu: cường cận giáp, cường giáp, ung thư, dùng nhiều vitamin D, thuốc lợi tiểu thiazid.

– Xét nghiệm calci máu > 2,6mmol/l hoặc calci ion hóa > 1,3mmol/L. cần tính calci hiệu chỉnh khi có giảm albumin máu [Ca hiệu chỉnh = Ca đo + 0,02 (40 – albumin máu)].

Cần ghi điện tim và làm các xét nghiệm máu: điện giải đồ thường quy (Na, K, Clo) bao gồm cả calci phospho; protein, albumin; creatinin máu.

2. Chẩn đoán phân biệt

– Phân biệt với các trường hợp mất nước, suy thận do nguyên nhân khác, do rối loạn điện giải khác (tăng Na, tăng ALTT do tăng glucose máu).

– Phân biệt rối loạn ý thức do bệnh lí tổn thương thần kinh hoặc rối loạn chuyển hóa khác.

3. Chẩn đoán nguyên nhân: các nguyên nhân thường gặp

– Bệnh lí ác tính (đa u tủy xương, ung thư di căn xương).

– Cường cận giáp.

– Bất động lâu ngày.

– Ngộ độc vltamin D.

– Cường giáp.

– Bệnh lí u hạt (bệnh sarcoid…).

III. ĐIỀU TRỊ CẤP CỨU

– Bệnh nhân tăng calci máu nặng cần được nhập viện điều trị.

-Tiến hành điều trị ngay cho các trường hợp tăng calci máu có biểu hiện lâm sàng và/hoặc tăng calcl máu nặng (calci máu > 3,5mmol/l hoặc calci ion > 3,0mmol/l).

1. Đặt đường truyền tĩnh mạch tốt; nên có đường truyền tĩnh mạch trung tâm

2. Bồi phụ đủ thể tích nhanh chóng và lợi tiểu mạnh

– Truyền NaCI 0,9%, thường khoảng 2-4 lít/24 giờ đầu, điều chỉnh tùy theo ALTMTT, huyết động, lượng nước tiểu; theo dõi điện giải (Ca, Na, K) 4-8 giờ/lần, bổ sung thêm kali tùy theo kali máu.

– Lợi tiểu furosemid (Lasix®) sau khi đã bù thể tích và ổn định huyết động; liều thông thường 20-40mg tiêm tĩnh mạch/4-12 giờ.

3. Các điều trị phối hợp khác nếu có điều kiện (biphosphonat, calcitonin, glucocorticoid, lọc máu)

– Ức chế hủy xương: biphosphonat thường được lựa chọn hàng đầu do tác dụng mạnh, tuy nhiên thời gian bắt đầu tác dụng chậm (24 – 36 giờ) và kéo dài (7 – 30 ngày). Calcitonin tác dụng nhanh hơn (vài giờ) và ngắn hơn (2 – 3 ngày) nên thường được dùng phối hợp với biphosphonat trong những ngày đầu điều trị tăng calci máu nặng.

– Biphosphonat: Aredia® (pamidronat) 60 – 90mg (1 – 1,5mg/kg) pha với 500ml NaCI 0,9%, truyền tĩnh mạch trong 2-6 giờ.

– Calcitonin: 250 – 400 UI (4-8 Ul/kg) pha với NaCI 0,9%, truyền tĩnh mạch trọng 6-8 giờ. Có thể dùng đường tiêm dưới da hoặc tiêm bắp: 4 UI/kg/12 giờ.

– Glucocorticoid: prednisolon (Solumedrol® ) 50 – 100mg/ngày, tiêm tĩnh mạch. Dùng trong trường hợp tăng calci do ngộ độc vitamin D, bệnh sarcoid, đa u tủy xương, u lympho, lơ xê mi.

– Lọc máu: tác dụng nhanh nhưng ngắn; áp dụng trong trường hợp tăng calci máu nặng đe dọa tính mạng không đáp ứng với điều trị ban đầu (đã nêu ở trên), bệnh nhân có suy thận, phù phổi.

IV. PHÒNG BỆNH

– Phát hiện sớm và điều trị bệnh lí nguyên nhân.

– Chú ý phát hiện tăng calci máu trong bệnh cảnh gợi ý (bệnh li nguyên nhân, dấu hiệu lâm sàng và điện tlm) để chẩn đoán và điều trị sớm tăng calci, phòng và hạn chế được các biến chứng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Society of Critical Care Medicine. “Management of Life-Threatening Electrolyte and Metabolic Disturbances” (chapter 12). In: Fundamental Critical Care Support, 4th edition; 2007.

2. MorrisJE: “Fluide, Electrolyte, & Acid-Base Emergrncies”. In: Current Diagnosis & Treatment Emergency Medicine, 6th edition; Me Graw – Hill 2008.

3. Kranzlin M: “Hypercalcémie et intoxication au calcium”. In: Urgences Médicales: prise en charge immediate et dans les 48 heures, 7e édition. Maloine 2004.